KisStartup tổng hợp và phân tích
Nếu nhìn Pezesha như một fintech cho vay SME thông thường, rất dễ bỏ lỡ bản chất thật của mô hình này. Pezesha không xây dựng doanh nghiệp của mình xoay quanh việc “bán khoản vay”, mà xoay quanh việc xây hạ tầng tài chính nhúng (embedded finance infrastructure) cho khu vực SME – khu vực chiếm phần lớn việc làm và sinh kế ở châu Phi nhưng lại bị hệ thống tài chính chính thức bỏ quên trong nhiều thập kỷ.
Đây chính là lý do Pezesha mở rộng nhanh, đi xa khỏi Kenya và chạm tới nhiều “bài toán quốc gia” cùng lúc: tăng trưởng bao trùm, ổn định chuỗi cung ứng, và năng lực chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc.
Điểm xuất phát: một bài toán rất “địa phương” nhưng mang tính cấu trúc
Pezesha được thành lập tại Kenya năm 2017, trong bối cảnh hàng triệu doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ (MSME) không thể tiếp cận vốn lưu động, dù họ có dòng tiền thật, hàng hóa thật và thị trường thật. Vấn đề không nằm ở nhu cầu vay, mà ở khoảng trống dữ liệu và chi phí thẩm định khiến ngân hàng không thể cho vay hiệu quả.
Thay vì cố gắng trở thành “ngân hàng số cho SME”, Pezesha chọn một hướng đi khác: đứng giữa SME, ngân hàng và nhà đầu tư, dùng dữ liệu giao dịch thực tế để làm cầu nối tín dụng. Ngay từ đầu, mô hình này đã mang DNA của một hạ tầng trung gian, chứ không phải một sản phẩm bán lẻ.
Kenya trở thành thị trường lõi không chỉ vì quy mô, mà vì đây là một trong những hệ sinh thái fintech trưởng thành nhất châu Phi. Khi Pezesha chứng minh được rằng SME Kenya có thể vay – trả – quay vòng vốn tốt nếu được chấm điểm đúng cách, họ đã tạo ra một “blueprint” có thể nhân bản sang các quốc gia có cấu trúc kinh tế tương tự.
Embedded finance: lý do Pezesha có thể scale mà không “vỡ người”
Điểm mấu chốt trong mô hình kinh doanh của Pezesha là họ không đi bán lẻ từng khoản vay. Thay vào đó, họ xây API và nền tảng chấm điểm tín dụng để tích hợp trực tiếp vào các nền tảng B2B lớn – nơi SME đã hiện diện sẵn trong dòng công việc hằng ngày.
Khi một merchant nhập hàng trên nền tảng phân phối nông sản, bán hàng trên marketplace, hay đặt thuốc trong hệ thống nhà thuốc, khoản vay của Pezesha xuất hiện ngay tại thời điểm có nhu cầu kinh doanh, chứ không phải như một sản phẩm tài chính tách rời. Việc tích hợp với các đối tác như Twiga Foods, Jumia, Marketforce hay Zendawa cho phép Pezesha tiếp cận hàng chục nghìn SME chỉ bằng một hợp đồng B2B.
Về mặt mô hình, Pezesha không “đi chinh phục từng SME”, mà đi chinh phục các nền tảng có SME làm lõi. Đây là sự khác biệt sống còn giúp họ mở rộng sang Uganda, Ghana, Nigeria mà không phải xây đội bán hàng cồng kềnh hay đối mặt với chi phí CAC khổng lồ như các fintech bán lẻ.
Mở rộng thị trường: từ Kenya ra châu Phi bằng logic “hạ tầng + đối tác”
Chiến lược mở rộng của Pezesha : chọn một thị trường lõi để học sâu, sau đó nhân bản mô hình thông qua đối tác, chứ không nhân bản tổ chức.
Sau Kenya, Pezesha tiến sang Uganda, rồi Ghana và Nigeria – những thị trường có cấu trúc SME tương đồng nhưng khác biệt về pháp lý và hành vi tài chính. Thay vì tự xin giấy phép cho vay và tự huy động vốn tại mỗi quốc gia, Pezesha hợp tác với ngân hàng và tổ chức tài chính địa phương, để họ cung cấp nguồn vốn, còn Pezesha cung cấp công nghệ, dữ liệu và khả năng chấm điểm rủi ro.
Cách tiếp cận này giúp Pezesha scale theo chiều ngang rất nhanh, đồng thời giảm rủi ro chính sách và rủi ro bảng cân đối kế toán. Họ không phải là bên “ôm rủi ro tín dụng cuối cùng”, mà là bên tối ưu hóa cách dòng vốn chảy tới SME.
Vốn, tăng trưởng và lý do nhà đầu tư đặt cược
Vòng gọi vốn 11 triệu USD năm 2022 (kết hợp equity và debt) không chỉ nhằm tăng quy mô cho vay, mà chủ yếu để đầu tư vào hạ tầng API, dữ liệu và mở rộng đối tác ở Đông và Tây Phi. Điều này lý giải vì sao chỉ trong thời gian ngắn, Pezesha có thể tăng giá trị giải ngân hàng nghìn phần trăm và phục vụ hàng trăm nghìn SME mà không “phình to” về tổ chức.
Từ góc nhìn nhà đầu tư, Pezesha không được định giá như một lender, mà như một financial infrastructure company. Khi một hạ tầng đã được tích hợp vào chuỗi cung ứng, thương mại và y tế, chi phí chuyển đổi gần như bằng không, còn giá trị dài hạn lại tăng theo mạng lưới.
Giáo dục tài chính: mảnh ghép giữ cho hệ thống không sụp đổ
Một điểm rất đáng chú ý – và mang tính “quốc gia” – là Pezesha không coi giáo dục tài chính là hoạt động CSR bên lề. Với họ, đây là điều kiện để hệ thống tín dụng vận hành bền vững.
Ở nhiều thị trường mới, Pezesha cung cấp các khóa học tài chính, tư vấn quản lý nợ và hỗ trợ SME cải thiện hồ sơ tín dụng trước khi cho vay. Điều này giúp giảm nợ xấu, tăng niềm tin của ngân hàng đối tác và tạo ra một vòng lặp tích cực: SME mạnh lên → dữ liệu tốt hơn → vốn rẻ hơn → kinh tế địa phương ổn định hơn.
Bài toán quốc gia mà Pezesha mở ra
Ở cấp độ quốc gia, Pezesha đang giải một bài toán rất căn bản: làm thế nào để dòng vốn chính thức chảy tới khu vực tạo ra nhiều việc làm nhất, thay vì chỉ xoay quanh doanh nghiệp lớn. Khi SME có vốn lưu động đúng lúc, chuỗi cung ứng nông nghiệp, y tế, bán lẻ trở nên bền vững hơn; thu nhập ổn định hơn; và khả năng chống chịu trước khủng hoảng cũng cao hơn.
Quan trọng hơn, Pezesha cho thấy nhà nước không nhất thiết phải tự xây mọi hạ tầng tài chính cho SME. Startup có thể đóng vai trò hạ tầng mềm, kết nối ngân hàng, nền tảng số và doanh nghiệp nhỏ, với tốc độ và khả năng thích ứng cao hơn.
Tầm nhìn dài hạn: fintech như một lớp hạ tầng công cộng mới
Nếu nhìn xa hơn, Pezesha không chỉ là câu chuyện châu Phi. Họ đại diện cho một lớp startup mới, nơi fintech không còn là “app cho vay”, mà là hạ tầng tài chính nhúng – tương tự cách payment hay cloud từng trở thành nền tảng chung cho nền kinh tế số.
Với Việt Nam hay các quốc gia đang phát triển khác, bài học từ Pezesha rất rõ: muốn giải bài toán SME, không nên bắt đầu từ việc “cho vay nhiều hơn”, mà từ việc xây hạ tầng dữ liệu và hợp tác nền tảng, để vốn chảy đúng chỗ, đúng thời điểm, với chi phí thấp nhất.
